RNIB yn galw am well gwasanaethau offthalmoleg ar draws Cymru

Post date: 
Tuesday, 31 January 2017
Category: 
Cymru

Mae RNIB Cymru wedi croesawu cyhoeddi adolygiad Arolygiaeth Iechyd Cymru (AIC) heddiw o Wasanaethau Offthalmoleg yng Nghymru.

Er iddo amlygu rhai enghreifftiau o arfer da a chynnydd i wella gwasanaethau, mae’r adolygiad hefyd yn darparu tystiolaeth o’r angen am waith a datblygiad parhaus mewn sawl maes, yn arbennig yr angen i sicrhau bod y capasiti sydd ar gael o fewn gwasanaethau’n gallu ateb y galw sy’n bodoli eisoes ac sy’n tyfu.

Mae RNIB Cymru yn galw am gysondeb ar draws Cymru er mwyn sicrhau y gall cleifion gyrchu’r gwasanaethau sydd eu hangen arnynt ar yr adeg gywir ac yn y lle cywir i osgoi sefyllfaoedd lle mae pobl yn colli eu golwg, neu’n dioddef niwed diangen i’w llygaid.

Ffocws adolygiad AIC oedd Gwasanaethau Offthalmoleg ar gyfer Dirywiad Macwlaidd ‘Gwlyb’ sy’n Gysylltiedig ag Oedran (AMD). Clefyd cronig i’r llygaid yw dirywiad macwlaidd gwlyb, sy’n digwydd mewn pobl dros 50 oed fel arfer, ac sy’n achosi golwg niwlog neu smotyn dall yn y maes golwg. Fel arfer, achosir hyn gan bibellau gwaed annormal sy’n gollwng hylif neu waed i’r macwla, sef y rhan o’r retina sy’n gyfrifol am y golwg canolog.

AMD ‘Gwlyb’ yw’r prif beth sy’n achosi dallineb na ellir ei wrthdroi yng Nghymru.  Nid oes modd ei wella a nod y driniaeth yw cynnal y golwg sy’n weddill, sy’n golygu bod diagnosis cynnar, triniaeth a monitro’n hanfodol.

Fodd bynnag, mae adolygiad AIC yn nodi’r canlynol: ‘Y prif beth ar gyfer gwasanaethau gofal iechyd ar draws Cymru yw bod capasiti annigonol ym maes gofal eilaidd i ateb y galw sy’n bodoli ar hyn o bryd. Nid mater ar gyfer gwasanaethau dirywiad macwlaidd yn unig yw hwn.’

Er i AIC ‘weld rhai enghreifftiau rhagorol o gydweithio rhwng gofal sylfaenol a gofal eilaidd’, nodwyd hefyd iddo ‘glywed bod perthnasau gwaith gwael rhwng gofal sylfaenol a gofal eilaidd yn ardaloedd rhai byrddau iechyd wedi llesteirio ymdrechion i wella gwaith ar y cyd.’

Dywedodd Ceri Jackson, Cyfarwyddwr RNIB Cymru:

“Fel mae’r adolygiad yn ei nodi, er gwaethaf yr heriau mae gwasanaethau yn eu hwynebu, mae llawer o gleifion yn dal i gael budd yn sgil triniaeth, ac ynghyd ag AIC, hoffem ni gydnabod a chanmol ymrwymiad a gwaith caled timau amlddisgyblaethol ar draws Cymru sy’n gweithio o dan amodau anodd ar adegau.

“Ond mae’n siomedig gweld na aethpwyd o hyd i’r afael â materion y mae RNIB Cymru wedi galw am weithredu yn eu cylch lawer gwaith yn y blynyddoedd diwethaf.

“Ymhlith y materion y mae RNIB Cymru wedi’u codi dros sawl blwyddyn mae targedau rhwng atgyfeirio a chael triniaeth; ymestyn y defnydd o optometryddion a chysondeb gwasanaethau ar draws Cymru. Tra bod y materion hyn yn parhau i fodoli, mae llawer o gleifion yn colli eu golwg.

“Amlygodd adolygiad AIC faterion fel diffyg buddsoddi, gan arwain at ‘ddiffyg sylweddol yn y capasiti i ddarparu gofal diogel ac amserol’; yr angen am ‘fwy o sylw i gynllunio’r gweithlu’ er mwyn mynd i’r afael â’r mater bod ‘byrddau iechyd yn dangos dealltwriaeth brin o gapasiti a galw’, sef materion y bwriedid mynd i’r afael â nhw yn sgil gweithredu'r Cynllun Gweithredu Offthalmoleg Cenedlaethol a lansiwyd gan Lywodraeth Cymru ym mis Ionawr 2015, a oedd â’r diben o ‘wella profiad cleifion a darparu gwasanaethau cynaliadwy’, ynghyd â gofyniad bod byrddau iechyd yn deall ac yn mesur galw a chapasiti.

“Drwy ddatrys materion o’r fath, ac eraill a amlygwyd gan adolygiad AIC, y caiff cleifion well profiad, ac y sicrheir bod gwasanaethau’n gynaliadwy. Ond yn bwysicaf oll, byddai’n darparu i gleifion y diagnosis cynnar a’r driniaeth hanfodol er mwyn lleihau’r risg o golled golwg difrifol ac yn wir, gallai atal cleifion rhag mynd yn ddall.”

Mae adroddiad AIC yn: